علم تغذیه

خانه / غذا شناسی / علم تغذیه
علم تغذیه, علم تغذیه, بنیاد فرهنگ تغذیه | حکیم رضی

علم تغذیه

علم تغذیه

جایگاه رسانش نیروی حیات از طریق قوی

علمى است كه از شناخت خواص و رابطه غذا و چگونگى مصرف آن در بدن موجودات زنده، به منظور حفظ و ادامه اعمال حياتى اندامها و بافت‏ها، توليد انرژى، تأمين رشد، توليد مثل، واكنشهاى بدن در برابر تركيبات غذايى، بيماريهاى ناشى از كمبودهاى موادّ مغذّى و ساير زمينه‏هاى وابسته، از قبيل توليد، توزيع و نگهدارى و تهيّه موادّ غذايى، بحث مى‏كند.

 

اسلام، همان طور كه به تقويت روح اهميّت داده، به سلامت جسم و تغذيه نيز اهميّت داده است. زيرا معلوم است كه براى انجام دادن وظايف دينى، بايد عضلات و اعصاب قوى داشت كه آن هم با تغذيه، ارتباط كامل دارد.

رشد و نموّ خوب، سبب مى‏شود كه اعمال فكرى، جسمى و اجتماعى، بهتر انجام گيرد. بدين جهت، تغذيه خوب، نه تنها در فرد تأثير بسزايى دارد، بلكه نتيجه آن در اجتماع نيز اثر مى‏گذارد.

هوش و ذكاوت كه نقطه مقابل آن، فراموشى است، از تغذيه خوب به دست مى‏آيد و تأثير غذاى خوب در بالا بردن هوش، غير قابل انكار است. بدين جهت گفته‏اند: عقل سالم، در بدن سالم است.

دين اسلام، در مورد تغذيه دستوراتى دارد كه در مورد كيفيّت و كميّت غذا و نحوه خوردن و آشاميدن است و به گونه‏اى است كه اگر انسان به آنها عمل كند، در مقابل تمامى امراض و دردهاى جسمى، بيمه خواهد شد. چرا كه طبق اين دستورات، مسلمين از مصرف همه چيزهايى كه مضرّ بر جسم است، منع شده ‏اند و با كنترل كامل غذايى، بقيه خوردنيها و آشاميدنيهاى سالم تجويز شده‏اند.

قرآن در مورد تغذيه و سلامتى انسان مى‏فرمايد: البتّه انسان بايد در غذاى خود دقّت كند.[۱]

به طوركلّى، هر كسى براى سالم ماندن بايد از سوء تغذيه پرهيز كند. به دليل اين كه اكثر بيماريها از سوء تغذيه ناشى مى‏شوند، حتّى ثابت شده كه استسقاى كبدى، از بدى تغذيه است.

بايد يادآور شد كه سوء تغذيه، تنها به معناى فقر غذايى و عدم تغذيه كافى نيست بلكه تغذيه نامناسب، مثل استفاده بيش از حدّ موادّ قندى، تغذيه غير بهداشتى، پرخورى و عدم رعايت وقت غذا و فاصله بين غذا را نيز شامل مى‏شود.

______________________________
(۱)- فلينظر الإنسان إلى طعامه. عبس/ ۲۴٫

 

توضيح:

بدن انسان همچون زمين حاصلخيز و پاكى است تا زمانى كه سيراب شدن آن آن قدر زياد نباشد تا غرق شود و نيز به حدّى كم نباشد كه موجب عطش آن گردد، همواره نفعش زياد و زراعتش پاكيزه مى‏شود و اگر از آن غفلت شود، فاسد مى‏گردد و گياه در آنجا نمى‏رويد. جسم نيز در اين موقعيت است، اگر تدابيرى در خوردن و آشاميدن انجام يابد، سالم بوده و عافيت خود را حفظ خواهد كرد.

هر يك از طبايع انسان، غذاى هم شكل خود را طالب است، بدن را با هم شكل خود غذا بده، بعضى‏ها غذا زياد مى‏خورند، ولى بدن، آن را تحليل نمى‏كند، امّا به بدن بعضى‏ها زياد و كم آن نفع مى‏بخشد، نوشيدن آب نيز به همين منوال است.

غذا را به اندازه كافى بخور و تا اشتها باقى است، دست از غذا بكش كه به صلاح معده و جسمت بوده و عقلت را پاك و بدنت را سبك مى‏نمايد.

خواصّ موادّ غذايى‏

خواصّ موادّ غذايى در بدن، به طور خلاصه عبارتند از:

۱- خاصيّت پلاستيكى: از موادّى است كه ساختمان بدن را حفظ مى‏نمايد، مانند كلسيم، كه در ۲۴ ساعت، بدن به يك گرم از آن احتياج دارد.

۲- خاصيّت انرژيك: بدن، انرژى و نيروى كافى براى فعّاليّت اعضا و تنظيم حرارت خود، لازم دارد كه انرژى حرارتى از احتراق غذا و انرژى شيميايى از تخريب ذرّات به وجود مى‏آيد.

۳- خاصيّت فيزيك و شيميك: كه يك حالت تعادلى در نسبت بين عناصر موجود در بدن به وجود مى‏آورند، مانند: آب و نمك و غيره.

۴- خاصيّت كاتاليك: كه بعضى از اعضا در برابر برخى عناصر، فعّاليّت مى‏نمايند، مانند: تيروئيد در برابر يد، ترشح لوزالمعده در برابر آهك.

۵- خاصيّت ويتامينى: كه عوامل ضرورى بدنند و نبود آنها بيماريهاى گوناگون به وجود مى‏آورد.

۶- خاصيّت پيشگيرى و درمانى: دارو براى درمان بيماريها، غذا براى پيشگيرى از امراض.

۷- خاصيّت تغيير پذيرى: قرآن براى غذا، خاصيّتى كه اختلالات روانى ايجاد مى‏كند و هضم و جذب را متغير و دگرگون مى‏سازد، قائل است. به عنوان مثال، آنهايى كه مال يتيم مى‏خورند، گويا كانون آتشى در شكم خود جا داده‏اند.[۲]

فساد موادّ غذايى‏

فساد در موادّ غذايى به گونه‏اى است كه غذا را براى انسان، غير قابل مصرف مى‏كند.

غذاى انسان از دو منبع گياهى و حيوانى تأمين شده و از توليد تا مصرف در معرض آلودگى است. اين تغييرات، در اثر عوامل فيزيكى و شيميايى و بيولوژيكى ايجاد مى‏شوند. عوامل فيزيكى، به عواملى گفته مى‏شود كه موجب راه يابى عوامل فساد به موادّ غذايى است. آنچه كه باعث تسريع يا تأخير در فساد شود، مثل سرما، گرما يا رطوبت محيط، عامل فيزيكى ناميده مى‏شود.

عوامل شيميايى: عوامل شيميايى به اشكال زير مى‏توانند در فساد موادّ غذايى نقش فعّال داشته باشند:

۱- بعضى از فلزات، مانند سرب، روى و مس كه در ساختن ظروف مخصوص پخت غذا مورد استفاده قرار مى‏گيرند، مى‏توانند در شرايط خاص، سبب فساد موادّ غذايى شوند.

۲- اكسيده شدن چربى و تجزيه مواد، مى‏تواند باعث فساد موادّ غذايى شود.

۳- تركيبات شيميايى كه براى مبارزه با حشرات در منازل و اماكن عمومى، مورد استفاده قرار مى‏گيرند، نيز مى‏توانند موجب مسموميّت شوند.

۴- عوامل بيولوژيكى: از عوامل بيولوژيك فساد موادّ غذايى مى‏توان انگلها، موجودات ذرّه بينى (مثل ميكروبها)، قارچها و حشرات را نام برد اين موجودات به طرق مختلف، موادّ غذايى را دچار فساد مى‏كنند مثلًا گوشت و شير بوسيله باكتريها، ميوه و سبزى بوسيله قارچها، دانه‏ها و غلّات، توسط حشرات، فاسد مى‏شوند.

[۱] – فلينظر الإنسان إلى طعامه. عبس/ ۲۴٫

[۲] – إنّ الذين يأكلون أموال اليتامى ظلماً إنّما يأكلون فى بطونهم ناراً. نساء/ ۱۰٫

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.